Monumenten Aalst

Donkerstraat 2, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 KB Aalst
Straat + huisnummer: Donkerstraat 2
Naam object: De Bommel
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 1182

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: ca. 1830
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

​

Kadastrale kaart van Donkerstraat 2 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Het pand ligt in de punt waar de Donkerstraat en de Dorpsstraat onder een scherpe hoek samenkomen.

Plattegrond en opbouw

De T-boerderij is gebouwd op rechthoekige plattegrond waarbij het voorhuis anderhalve bouwlaag hoog is. De gevels zijn opgetrokken in bruine baksteen en zijn gemetseld in kruisverband. Rondom het voorhuis loopt een pleisterwerken plint.

Voorgevel

De voorgevel is symmetrisch van opbouw met op de begane grond vier 6-ruits schuifvensters en centraal een nieuwe deur met gedeeld bovenlicht. Op de verdieping zitten drie dubbele 4-ruits draairamen. De luiken zijn afgehaald. Alle vensters worden ontlast door strekken. Links in de gevel bevindt zich in het pleisterwerk een kelderraam.

Linker zijgevel

De linker zijgevel laat in het metselwerk een aantal bouwsporen zien. Het voorhuis heeft in de gevel een loopdeur waarvoor drie traptreden. In het achterhuis is een loopdeur verbreed of nieuw ingezet, met links ernaast een roedevenster met klaplicht. Links hiervan onder de verspringende dakvoet een klein vierkant venster. Het achterhuis heeft verder nog een vierkant, 4-ruits draairaampje.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft ter hoogte van het voorhuis een nieuw ingehakt breed driedelig venster, met op de verdieping een dubbel 4-ruits draairaam. In het achterhuis zitten links drie tuindeuren. Na de verlaging van de dakvoet zit er in het achterhuis drie 4-ruits draairamen.

Achtergevel

De achtergevel verspringt rechts naar buiten, het dakvlak, met een overstek krijgt daar een lagere dakvoet. Van de achtergevel is enkel het gevelaanzicht onder de dakvoet opgemetseld, onder het overstek is er een vrije overgang van deel naar buiten.
In de gevel zit links een houten loopdeur, centraal zitten in een nieuw kozijn nieuwe deuren. Het verspringende deel is met hout afgetimmerd, de buitengevel heeft een loopdeur en een staand raam.

Dak

Op voor- en achterhuis rusten schilddaken die overwegend gedekt zijn met riet, op de nokken zijn nokvorsten aangebracht.
In het rechter dakvlak van het achterhuis staat een niet-originele brede dakkapel.

Opmerking

Alle kozijnen in het pand zijn vervangen en van gebeitst hardhout. Van een groot deel der vensters is de detaillering en indeling onjuist.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in het dorp

Dorpsstraat 18 en 18b, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 KC Aalst
Straat + huisnummer: Dorpsstraat 18-18b (ten tijde van aanwijzing nr. 14)
Naam object: onbekend
Kadastrale aanduiding: gemeente Aalst, sectie A, nr. 1587

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: 1898
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Dorpsstraat 18 en 18b in Aalst (2015)

Historie en ligging

Een grote boerderij gelegen aan de Dorpsstraat. De boerderij is in 1898 geheel herbouwd.

Plattegrond en opbouw

Een hallehuisboerderij die met de zijgevel direct aan de straat ligt. Het pand is gebouwd op een rechthoekig grondplan en bestaat uit één bouwlaag; het voorhuis heeft een zolderverdieping onder de kap.
De achtergevel en de linker zijgevel zijn gepleisterd in blokverband. De andere gevels zijn opgetrokken in rode baksteen en gemetseld in kruisverband. De bakstenen gevels hebben een pleisterwerken plint. De voorgevel heeft vlechtingen langs de dakrand.

Voorgevel

De voorgevel is asymmetrisch van opzet, met links een schuifvenster, een niet-originele deur met bovenlicht, twee schuifvensters en apart rechts een vierde schuifvenster. De bovenlichten bevatten gekleurd en geschilderd glas-in-lood. Op de verdieping zitten twee 4-ruits schuifvensters. De vensters hebben houten onderdorpels en worden ontlast door strekken.

Linker zijgevel

De linker zijgevel is gepleisterd in blokverband. Ter hoogte van het voorhuis zit één schuifvenster met gekleurd en geschilderd glas-in-lood in de gevel. Het kozijn is deels vernieuwd. Ter hoogte van het achterhuis zitten ter weerszijden van de deeldeuren twee dubbele stalramen. De deeldeuren zelf zijn vervangen door schuifdeuren. Direct rechts naast de deeldeuren steekt een dakkapel, afgesloten door een zadeldakje, door de dakvoet heen.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft ter hoogte van het voorhuis een ingehakt groot venster en een rechthoekige driezijdige erker. Hiernaast zitten ter hoogte van het achterhuis een schuifvenster, twee nieuwe grote liggende vensters en twee dubbele stalramen.

Achtergevel

De achtergevel heeft uiterst rechts in de gevel een eenvoudige loopdeur, centraal gelegen een dubbele deeldeur met loopdeur erin met links ervan een dubbel stalraam; uiterst links in de gevel zit een tweede loopdeur. Onder de dakrand zitten in de gevel links twee halfronde 5-ruits stalraapjes, centraal in de gevel en iets lager dan de andere stalraampjes zit een derde halfrond 5-ruits stalraam.

Dak

Het pand heeft een driezijdig schilddak met aan de voorgevel een wolfeinde. Het dak is met riet gedekt. Op de nok staat een lage schoorsteen.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in combinatie met het pand Dorpsstraat 20 en de markante plaats in het straatbeeld.

Dorpsstraat 18a, hooiberg

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 KC Aalst
Straat + huisnummer: Dorpsstraat bij 18a
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Aalst, sectie A, nr. 1574

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: hooiberg
Huidige functie: hooiberg

Bouwjaar: ca. 1830
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Dorpsstraat 18a in Aalst (2015)

Historie en ligging

Deze hooiberg ligt voor het pand Dorpsstraat 18a.

Plattegrond en opbouw

De hooiberg is gebouwd op een vijfhoekig grondplan en bestaat uit een bakstenen onderbouw, die de schuur vormt waarop de hooiberg is geplaatst, met vijf roeden waartussen een met riet gedekte tentkap is opgehangen. In de onderbouw zitten dubbele deeldeuren aan twee zijden en eveneens aan twee zijden een 9-ruits stalraam.
Twee zijden van de schuurberg worden aan het oog onttrokken door een aangebouwde schuur onder lessenaarsdak. Het lessenaarsdak is gedekt met gesmoorde pannen. In de zijgevel van de aanbouw zit een houten deur.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in samenhang met de panden Dorpsstraat 20, 18 en 18b.
• Cultuurhistorische criteria:
  • de geschiedkundige waarde van de Dorpsstraat.

Dorpsstraat 4, bakhuis

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 KC Aalst
Straat + huisnummer: Dorpsstraat bij 4
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 1212

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: bakhuis
Huidige functie: schapenhok

Bouwjaar: ca. 1820
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 26 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Dorpsstraat 4 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Van oorsprong een bakhuis, gelegen naast het voorhuis van Dorpsstraat 4-6. Het bakhuis is verbouwd geweest tot woonhuis. Tegenwoordig doet het dienst als schapenhok.

Het oorspronkelijke bakhuis verkeert in slechte staat. Het metselwerk vertoont vele scheuren, het wordt niet meer bewoond of door mensen gebruikt.

Plattegrond en opbouw

Het bakhuis is gebouwd op een rechthoekig grondvlak en bestaat uit één bouwlaag. De gevels zijn opgetrokken in grote, bruine baksteen die zonder verband zijn gemetseld.

Voorgevel

De voorgevel, de gevel die naar de straat toe gekeerd ligt, is een topgevel met op de begane grond een dubbel 4-ruits draairaam. In de top zit een 4-ruits raampje.

Linker zijgevel

De linker zijgevel heeft rechts een loopdeur, met links ernaast een 9-ruits schuifvenster met de indeling 3(1+2).

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft links in de hoek een aanbouw gehad, die later weer is weggehaald. De gevel is hier aangesmeerd. Rechts van het midden zat een raampje, dat later weer is dichtgemetseld. Rechts tegen de achtergevel aan is een aanbouw onder lessenaarsdak geplaatst, nu met ingehakte toegang voor de schapen, een klein vierkant raampje en een 3-ruits stalraampje.

Achtergevel

De achtergevel wordt aan het oog onttrokken door een schuurachtige aanbouw onder een lessenaarsdak. De top van de achtergevel is blind.

Dak

Het pand heeft een zadeldak tussen twee eindgevels die door een rollaag worden afgesloten. Het dak is gedekt met gesmoorde Hollandse pannen.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de redelijk gaaf bewaard gebleven hoofdvorm en het materiaalgebruik.
• Cultuurhistorische criteria:
  • de ligging bij de boerderij op Dorpsstraat 4-6.

Hambloksestraat 46-46a, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 KP Aalst
Straat + huisnummer: Hambloksestraat 46-46a
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 1331

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: ca. 1890
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 31 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Hambloksestraat 46-46a in Aalst (2015)

Historie en ligging

Het pand ligt een eindje van de weg, omgeven door tuinen.

Plattegrond en opbouw

Een pand betreft een tot woonhuis verbouwde hallehuisboerderij op een rechthoekig grondvlak. Het pand bestaat uit één bouwlaag met een zolder. De bakstenen gevels zijn gemetseld in kruisverband. Rondom het pand loopt een pleisterwerken plint.
Het pand is aan de achterzijde verlengd, de kap is over de aanbouw doorgetrokken. De uitbouw steekt aan de rechter zijgevel bij het achterhuis uit, als een dwarse aanbouw.

Voorgevel

De voorgevel is net niet symmetrisch ingedeeld, met op de begane grond twee 6-ruits schuifvensters waartussen een deur met bovenlicht. De vensters hebben luiken. Deur en vensters worden door strekken ontlast. Op de verdieping zit een 4-ruits schuifvenster onder een strek, geflankeerd door twee 2-ruits klapramen.

Linker zijgevel

De linker zijgevel heeft ter hoogte van het voorhuis een 6-ruits schuifvenster met luiken. Links hiervan is een entree in de gevel gemaakt met een deur met bovenlicht en een 3-ruits schuifraam met luik. Ter hoogte van het achterhuis zit een klein vierkant venster in de gevel, een 4-ruits schuifraam, een 4-ruits draairaam, en in het nieuw aangebouwde deel een 6-ruits schuifvenster.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft ter hoogte van het voorhuis een kelderraam in de plint, een raam met 2-ruits bovenlicht en luiken (oorspronkelijk waarschijnlijk een 6-ruits schuifvenster) en een deur met bovenlicht.
Ter hoogte van het achterhuis is een 6-ruits schuifvenster geplaatst. Hiernaast steekt de nieuwe uitbreiding dwars in de gevel.

Achtergevel

De achtergevel wordt gevormd door een nieuwe uitbreiding.

Dak

Het pand heeft een wolfdak dat aan de achterzijde is uitgebreid tot schildkap. Het dak is met riet gedekt. Op de nok staat een schoorsteen.
In het linker dakvlak van het achterhuis zijn twee dakramen geplaatst.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm.

Maasdijk 112, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JE Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 112
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 335

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: ca.1850
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 112 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Dit pand ligt aan de voet van de Maasdijk.

Plattegrond en opbouw

De hallehuisboerderij is gebouwd op een rechthoekig grondvlak. De bakstenen gevels zijn gemetseld in kruisverband. In de gevels zijn veel wijzigingen aangebracht. Het voorhuis bestaat uit één bouwlaag met zolder.

Voorgevel

De voorgevel is asymmetrisch van indeling. Links in de gevel zit een 6-ruits schuifvenster met luik, rechts hiervan een 20-ruits schuifvenster met indeling 4(2+3) en luiken, waarnaast een paneeldeur met enkelruits bovenlicht, rechts in de gevel een 6-ruits schuifvenster met luiken. Onder de dakrand zit een 4-ruits zolderlicht. De vensters hebben rollagen als boven- en onderdorpels. Langs de dakrand zijn in de gevel vlechtingen gemetseld.

Linker zijgevel

De linker zijgevel is op dijkniveau slechts zeer laag, en is uit grijze brokken steen nieuw opgemetseld.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel is geheel gewijzigd. Rechts in de gevel zit een nieuw 6-ruits venster waarschijnlijk in een voormalige deuropening, midden in de gevel een groot ingehakt raam. Ter hoogte van het voorhuis is een verbinding gemaakt naar het nevenstaande bakhuis, dat hiermee bij het pand is getrokken. De rest van de gevel links is blind.
Het bakhuis heeft aan de zijde van de voorgevel van het pand een deur en een 9-ruits schuifvenster met luiken. Het bakhuis bestaat verder uit één bouwlaag en heeft een met riet gedekt zadeldak.

Achtergevel

De achtergevel heeft een met potdekselwerk gedichte overstek. In de gevel zitten rechts twee nieuwe 4-ruits vensters, links ervan een halfrond stalraampje, en links in de gevel een nieuwe deur met bovenlicht.

Dak

Het pand heeft een wolfkap met de noklijn evenwijdig aan de dijk. Het dak is gedekt met riet. Op de nok liggen nokvorsten en op de nok is een schoorsteen geplaatst.

Opmerking

Vooral aan de achterzijde is een aantal vensters vervangen en vergroot.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in combinatie met de panden Maasdijk 87 en 89.

Maasdijk 116, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JE Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 116
Naam object: -

Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 557

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: 1911 na brand
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

​

Kadastrale kaart van Maasdijk 116 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Deze T-boerderij is gelegen in de teen van de Maasdijk, met het achterhuis evenwijdig aan de dijk.
Het pand is na een brand aan de Maasdijk, in 1911 weer opnieuw opgebouwd.
In de voorgevel van het pand is een steen ingemetseld waarop vermeld: “eerste steen * gelegd door * Willem Adrianus * Maas * oud 4 jaar * op 25 aug. 1911”.

Plattegrond en opbouw

Het pand is opgericht op een rechthoekig grondplan. Het voorhuis bestaat uit één bouwlaag met kelder. De gevels zijn opgetrokken in baksteen met een trasraam en gemetseld in kruisverband.
Langs de dakrand zijn windveren en geprofileerde bakgoten aangebracht, met gesneden makelaars en klossen.

Voorgevel

De brede voorgevel is asymmetrisch ingedeeld met rechts in de gevel twee T-schuifvensters, een paneeldeur met glas-in-lood bovenlicht en weer twee T-schuifvensters. Links in de gevel bevindt zich een vijfde T-schuifvenster. De vensters en de deur worden ontlast door een segmentboog met hardstenen geboorte- en sluitstenen, versierd met een diamantkop. In de boogvelden is een bakstenen tegelmotief gemetseld. Naar de deur leidt een trap met vier hardstenen treden. In het trasraam zijn van links naar rechts één enkel, twee dubbele en rechts van de trap weer één dubbel keldervenster geplaatst, alle onder segmentbogen. De boogvelden hiervan zijn afgesmeerd. Alle vensters in de gevel hebben luiken.

Linker zijgevel

De linker zijgevel heeft in het voorhuis in de top een T-schuifvenster ontlast door een segmentboog met hardstenen geboorte- en sluitstenen. In de achterzijde van het voorhuis zit eveneens een T-schuifvenster onder segmentboog met hardstenen geboorte- en sluitstenen, versierd door een diamantkop. Dit venster heeft een luik.
Het achterhuis heeft in de gevel twee halfronde 5-ruits stalraampjes en één 3-ruits halfrond stalraampje. Tegen de achtergevel is een kaarsnis uitgespaard.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft in het voorhuis een T-schuifvenster op de begane grond en op de verdieping, onder segmentbogen, met hardstenen geboorte- en sluitstenen. Het venster op de begane grond heeft luiken. In het trasraam zitten twee stalvensters. Achter het voorhuis is het achterhuis opgehoogd tot twee bouwlagen, waarin een paneeldeur met geblokt deurkalf en bovenlicht en rechts hiervan een dubbel T-venster. Naar de deur leidt een trap van drie treden. Op de verdieping zitten twee T-schuifvensters. De rest van het achterhuis heeft een deur en twee 5-ruits stalvensters.

Achtergevel

De achtergevel is symmetrisch van indeling en heeft één bouwlaag met onder de kap een tweede bouwlaag en zolder. Op de begane grond zitten centraal in de gevel dubbele deeldeuren onder een segmentboog, geflankeerd door staande, met segmentboog afgesloten stalraampjes, wederom geflankeerd door, tegen het geveleinde, een loopdeur onder segmentboog. De bogen van de deuren hebben geschilderde sluitstenen. Op de verdieping zit centraal een dubbel laadluik onder segmentboog met geschilderde sluitsteen, geflankeerd door ronde 9-ruits stalramen. In de top van de gevel zit eveneens een rond 9-ruits stalraam.

Dak

Het voorhuis heeft een zadeldak met de noklijn haaks op de dijk. Het achterhuis heeft een zadeldak met de noklijn evenwijdig aan de dijk. Beide dak zijn gedekt met gesmoorde Tuiles du Nord-pannen. De daken hebben een klein overstek bij de zijgevels van het voorhuis.
In het voor dakvlak zijn twee dakkapellen geplaatst met stolpramen met bovenlicht, afgesloten door een klein frontonnetje en geflankeerd door eenvoudige wangen.

Interieur

In het interieur bevinden zich twee stookplaatsen, waarvan één met een betegelde achterwand.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering aan de Maasdijk.

Maasdijk 118, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JE Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 118
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 983

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: 1911 na brand
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 118 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Dit pand is gelegen op de hoek van de oprit van de Dorpsstraat naar de Maasdijk en de Maasdijk zelf. Het heeft een vrije ligging in de teen van de dijk. Voor de voorgevel van het pand staan twee leilinden. Dit pand is in 1911, na de brand aan de Maasdijk, weer opgebouwd.

Plattegrond en opbouw

Het pand is gebouwd op een rechthoekig grondvlak en bestaat uit één bouwlaag met een tweede bouwlaag en een zolder, onder de kap. De voor- en achtergevel zijn in rode baksteen opgetrokken en gemetseld in kruisverband. Ze hebben een gepleisterde plint. De zijgevels zijn gepleisterd, waarvan alleen de linker zijgevel van het voorhuis in blokverband.
Aan de voorgevel loopt langs de dakrand een gesneden windveer met in de top een gesneden makelaar.

Voorgevel

De voorgevel van het pand is symmetrisch ingedeeld met op de begane grond twee 6-ruits schuifvensters met luiken en, centraal in de gevel, een paneeldeur met gedeeld bovenlicht. Vensters en deur worden ontlast door anderhalf steens strekken. Op de verdieping bevinden zich twee 4-ruits schuifvensters onder enkel steens strekken.

Linker zijgevel

De linker zijgevel ligt aan de dijkzijde, met in het voorhuis twee 6-ruits schuifvensters met luiken. In het achterhuis zitten drie halfronde 5-ruits stalraampjes, waarvan de meest links gelegen een slag groter is dan de andere twee.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft in het voorhuis twee dubbele kelderramen, een loopdeur met bovenlicht en een 6-ruits schuifvenster met luiken. In het achterhuis bevinden zich drie halfronde 5-ruits stalraampjes en één vierkant 5-ruits stalvenster.

Achtergevel

In de achtergevel, die asymmetrisch is ingedeeld, zitten op de begane grond centraal dubbele deel-deuren onder een gepleisterde latei en links en rechts in de gevel een nieuw ingezette loopdeur. Op de verdieping bevindt zich een laadluik, ook onder een gepleisterde latei. In de top van de gevel zit als zolderlicht een 6-ruits stalraam onder een segmentboog van een dubbele rij strekken.

Dak

Het pand heeft een zadeldak met de noklijn evenwijdig aan de dijk. Het dak is gedekt met gesmoorde Muldenpannen.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in de hoek van de Dorpsstraat en de Maasdijk, en de samenhang met Maasdijk 95-97.

Maasdijk 15, steenbakkerij/stoeterij

Gemeente: Zaltbommel
Naam object: Camping De Rietschoof
Postcode + plaats: 5308 JA Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 15
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, Sectie L, nr(s). 386, 993, 1079 en 1518

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 6 november 2012

Oorspronkelijke functie: steenbakkerij/stoeterij
Huidige functie: camping
Bouwjaar: eind 19de tot midden 20ste eeuw
Architect bungalow: Joop Reine
Bouwstijl: jaren ’20 / jaren ‘50

Beschrijver: Mieke Sanders
Datum Beschrijving: 16 april 2012
Foto’s: Streekarchief Bommelerwaard (SAB) / 2012

Beschrijving algemeen

In de Konijnenwaard, uiterwaard van de Maas, bij het kerkdorp Aalst ligt de camping ‘De Rietschoof’. De naam is ontleend aan het nabijgelegen buurtschapje. De Rietschoof wordt aan de noordzijde omsloten door de Maasdijk en in het zuiden begrensd door de Maas. In de 19de eeuw was de Rietschoof een steenbakkerij. In het midden van de 20ste eeuw werd een stoeterij aan de fabriek toegevoegd. Na de sluiting van de steenbakkerij in 1968 werd de Rietschoof geleidelijk een camping.

Landschappelijke ontwikkeling

In de Bommelerwaard werden rond 1000 na Chr. de eerste kaden en rivierdijken aangelegd. Omstreeks 1321 was de eerste ringdijk voltooid. Sindsdien zijn de dijken geleidelijk steeds verder opgehoogd, waardoor ze zeer steil zijn geworden. Door de bedijking van de grote rivieren kwam er een einde aan de natuurlijke ontwikkeling van het stroomruggen- en kommenlandschap. De rivieren konden zich nu niet meer verleggen en afzetting van materiaal vond uitsluitend nog plaats in de uiterwaarden. Als gevolg hiervan zijn de uiterwaarden geleidelijk aan hoog opgeslibd. Door het afgraven van klei ten behoeve van de steenfabrieken, zoals bij De Rietschoof, is het maaiveld weer sterk verlaagd. De laaggelegen delen van het terrein en de dijkjes met paden herinneren nog aan de tijd waarin De Rietschoof als steenbakkerij in gebruik was.

Steenbakkerij

In de tweede helft van de 19de eeuw was de baksteenindustrie in opkomst. Zoals langs vele rivieren werden ook in de Konijnenwaard bij Aalst en in de Narckeswaard bij Nederhemert nieuwe fabrieken gesticht. In 1881 wordt in een gemeenteverslag van Nederhemert, waar Aalst toen bij hoorde, melding gemaakt van over een steenfabriek van de wed. J.G. van Kuijk, vermoedelijk een ringoven. Deze fabriek werd later bekend onder de naam De Rietschoof. In 1900 wordt melding gemaakt van de naastgelegen steenfabriek in aanbouw: de Stoom Pannen- en Steenfabriek De Rijswaard. Ondertussen had De Rietschoof een nieuwe eigenaar, de heer J.A. Pool. In 1911 werd M.J. van Löben Sels, later voorzitter van de Federatie van Steenfabrieken, eigenaar van de Rietschoof. Kort voor 1930 zijn De Rietschoof en De Rijswaard samengevoegd. In totaal waren er toen 200 arbeiders aan het werk. Bij De Rietschoof werd een benzinebewaarplaats gebouwd en een dubbele arbeiderswoning. De heer P. van Driel werd eigenaar van de beide fabrieken. Tot aan de Tweede Wereldoorlog ging het slecht. De woningbouw lag vrijwel stil en de concurrentie met nieuwe producten zoals asfalt en beton, begon de steenfabriek parten te spelen waardoor er veel ontslagen vielen. In de Tweede Wereldoorlog kwamen De Rietschoof en De Rijswaard stil te liggen. Er waren geen kolen meer om te stoken, de paarden werden gevorderd en de mannen gemobiliseerd.

Na de oorlog werd De Rijswaard overgenomen door de heer Truyn, een aannemer uit Zwolle. De heer Van Driel behield zelf De Rietschoof. Met het geld wat hij kreeg uit verkoop van De Rijswaard, kon hij de zwaar door oorlogsschade getroffen De Rietschoof herbouwen.

Een groot deel van de bevolking van Aalst was in de 19de en begin 20ste eeuw werkzaam op De Rietschoof en De Rijswaard. Dit was van sterke invloed op het leven in dit dorp. Niet alleen werkten er mannen op de fabrieken, maar ook vrouwen en kinderen. Aan het eind van de 19de eeuw waren ongeveer honderd werknemers, waaronder ruim tien vrouwen en ongeveer twintig kinderen.

Als we echter A. van Emmenes mogen geloven dan zouden er honderden kinderen zijn bezweken onder het zware werk op de steenfabriek. Van Emmenes is geboren in Aalst op 18 januari 1857 en opgeleid tot onderwijzer. Deze functie vervulde hij in Rijswijk. Na ontslag werd hij grondwerker en ontpopte hij zich als welsprekend redenaar voor het socialisme. Hij richtte in 1877 in ’s-Gravenhage de Gravers- en baggerliedenvereniging op, leidde verschillende werkstakingen en richtte in 1892 het socialistisch weekblad ‘Voorwaarts’ op. Door een artikel in dit blad en voor uitspraken in het openbaar, kwam hij in de gevangenis terecht. In de strafgevangenis te Nieuwer-Amstel schreef hij omstreeks 1893 de novelle ‘Kikkerdorp en de Kikkerdorpers’ uitgegeven door de (anarchistische) Roode Bibliotheek in Amsterdam.

Met de komst van de stoommachines verbetereden de werkomstandigheden. In 1916 kwam de eerste locomotief op De Rietschoof en De Rijswaard. In de wintermaanden werd de klei van de uiterwaarden vervoerd naar een stortplaats op de steenfabriek De Rietschoof. Stoomloc Betty trok de zestien karretjes met als machinist Gijs Loef aan de stoomschuif. De oude stoomlocomotief stond op een spoor van 60 cm breed, de nieuwe had een spoor van 70 cm breed. Er heeft zich heel wat afgespeeld rondom de locomotief, door de natte grond zakten de rails soms scheef waardoor hij een keer vanzelf op de loop ging. Eerst werden de wagentjes geladen met de schop, later kwam een dragline met als machinist Jakob (Kaske) Bouman het zware werk overnemen. De stoomlocomotief is nu eigendom van het Spoorwegmuseum in Harskamp.

Maasdijk 30, woonhuis

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JD Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 30
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 280

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: woonhuis
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: ca. 1800
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 30 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Dit boerderijtje is gelegen aan de teen van de Maasdijk met de nok evenwijdig aan de dijk. Het pand ligt in het verlengde van enkele andere huisjes die eveneens met de nok evenwijdig aan de dijk geplaatst zijn.

Plattegrond en opbouw

Het boerderijtje is gebouwd op een rechthoekig grondvlak en bestaat uit één bouwlaag met zolder. Het achterhuis heeft gepleisterde gevels. Het voorhuis is opgetrokken in rode baksteen en gemetseld in kruisverband. Rondom het voorhuis loopt een pleisterwerken plint. De voorgevel wordt afgesloten door vlechtingen langs de dakrand.

Voorgevel

De voorgevel heeft links een 16-ruits schuifraam met luiken met de indeling 4x(2+2), en rechts een 9-ruits schuifraam 3x(1+2) met luiken. Centraal is de deur geplaatst met laag bovenlicht. Vensters en deur hebben rollagen als boven- en onderdorpels. Op de verdieping boven de deur zit een klein 4-ruits zolderlichtje met luik.

Linker zijgevel

De linker zijgevel is blind. Voor- en achterhuis zijn gepleisterd.

Rechter zijgevel

Het rechter deel van de rechter zijgevel heeft een aanbouw onder een lessenaarsdak. Links in de gevel zit een nieuwe deur met smal bovenlicht. Uiterst links in de gevel zit een klein 4-ruits kelderraam met luik. In het dakvlak zijn twee nieuwe dakkapellen aangebracht met 9-ruits ramen.

Achtergevel

De achtergevel heeft rechts een groot, 16-ruits schuifraam met de indeling 4x(2+2) met luiken. Links in de gevel zit een 9-ruits schuifraam. Op de verdieping direct onder de dakrand zit een 4-ruits zolderlichtje met luik.

Dak

Het pand heeft een wolfkap met de noklijn evenwijdig aan de dijk. Het dak is gedekt met riet en de nok wordt afgesloten met rietvorsten.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Cultuurhistorische criteria:
  • de historische waarde van de dijkwoning uit het begin van de vorige eeuw.

Maasdijk 67, pastorie

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JB Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 67
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 342

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: pastorie
Huidige functie: woonhuis

Bouwjaar: 1854
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 67 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Dit grote pand ligt op dijkhoogte aan de Maasdijk. In de voorgevel is een gedenksteen gemetseld, waarop vermeld staat: “de eerste steen gelegd op den 15 april 1854 door den kerkvoogden G. van Os, G.H. Maasakkers en J.C. Klop”.
Rechts van het pand ligt een bijgebouwtje. Dit gebouwtje is door middel van een tussenbouw met plat dak bij het pand getrokken, en heeft vroeger zeer uiteenlopende functies vervuld, van koetshuis, consistorie tot winkel- en bedrijfspandje.

Plattegrond en opbouw

Het pand is gebouwd op een rechthoekige plattegrond met aan de rechterzijde een aanbouw. Het pand bestaat uit twee bouwlagen en een zolderverdieping. De gevels zijn opgetrokken in rode baksteen en gemetseld in kruisverband. De achtergevel is geheel gedekt met rechthoekige houten leien. Rondom het pand loopt ter hoogte van de onderdorpels van de vensters op de begane grond een waterlijst en halverwege het pand een cordonlijst. De lijsten zijn uitgemetseld in baksteen en voorzien van hardstenen hoeken. De gevels worden afgesloten met een als kroonlijst uitgevoerde houten bakgoot op klossen.

Voorgevel

De voorgevel is symmetrisch opgebouwd, met vijf vensterassen. Centraal liggen in een portiek de paneeldeuren met gedeeld glas-in-lood bovenlicht. Op de verdieping zitten, ook in een portiek, dubbele balkondeuren. Deze deuren zijn vernieuwd, zo ook de ijzeren balkonbalustrade. Links en rechts van de deur zitten twee vensterassen met op de begane grond 6-ruits schuifvensters met glas-in-lood bovenlichten en op de verdieping 4-ruits schuifvensters. Vensters en deuren worden ontlast door anderhalf steens strekken. De vensters hebben houten onderdorpels. Alle vensters hebben aan de binnenzijde dubbele voorzetramen.

Linker zijgevel

De linker zijgevel heeft op de begane grond links en rechts een 6-ruits schuifvenster, op de verdieping drie 4-ruits schuifvensters. De vensters worden ontlast door anderhalf steens strekken en hebben houten onderdorpels. Alle vensters hebben aan de binnenzijde dubbele voorzetramen.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft op de begane grond een verbinding naar het bijgebouwtje; op de verdieping is de gevel blind.

Achtergevel

De achtergevel laat het oorspronkelijke metselwerk niet meer zien; de gevel is geheel gedekt met houten leien van Amerikaans hardhout. De vensters op de verdieping zijn nog de oorspronkelijke drie 4-ruits schuifvensters. Op de begane grond zijn de vensters vergroot. Centraal in de gevel zit de vernieuwde loopdeur met gedeeld bovenlicht. Alle vensters hebben aan de binnenzijde dubbele voorzetramen. Rechts voor de gevel is een verhoogd houten terras gemaakt; naar de loopdeur leidt een houten trap. Links onder in de gevel is een kelderraam.

Dak

Het pand heeft een afgeknot schilddak met de noklijn evenwijdig aan de straat. Het dak heeft een nieuwe bedekking gekregen van metalen stroken namaakpannen. De oorspronkelijke (bakstenen) rookkanalen zijn verwijderd. In het voor- en in het linker dakvlak is een dakraam aangebracht.

Interieur

In het interieur is nog een rijk uitgevoerd plafond aanwezig, waarin invloeden van de verschillende Lodewijk-stijlen zijn opgenomen.
In de keuken is nog een grote schouwopening aanwezig.

Erfafscheiding

Voor het pand is links een muurtje gemetseld, en recht voor het pand is een ijzeren hekwerk aangebracht.

Bijgebouwen

Rechts naast het huis bevindt zich een, door een plat afgedekt tussenlid verbonden, voormalig koetshuis. De oorspronkelijke toegang aan de voorzijde is dichtgemetseld en bevat thans een deur.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik, alsmede het hek en de muur direct aan de dijk;
  • enkele gaaf bewaard gebleven elementen in het interieur.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering aan de dijk.
• Cultuurhistorische criteria:
  • de oorspronkelijke functie van het pand als pastorie

Maasdijk 81, boerderij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JB Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 81
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 59

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: boerderij
Huidige functie: boerderij

Bouwjaar: ca. 1880
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 29 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 81 in Aalst (2015)

​Historie en ligging

Deze voormalige hallehuisboerderij is gelegen aan de Maasdijk met de linker zijgevel direct aan de dijk.

Plattegrond en opbouw

Het pand is gebouwd op een rechthoekig grondvlak met aan de achterzijde een overstek dat deels is dichtgebouwd tot open schuur. De gevels zijn opgetrokken in bruine baksteen en deels gepleisterd. Het baksteen is gemetseld in kruisverband. Rondom het pand loopt een pleisterwerken plint. Het voorhuis telt anderhalve bouwlaag.

Voorgevel

De voorgevel is asymmetrisch van indeling. Tussen twee T-vensters met 3-ruits bovenlichten, waarvoor de vensteropeningen enigszins zijn uitgehakt, ligt een deur met enkelruits bovenlicht. Rechts in de gevel staat een nieuw enkelruits raam. Op de verdieping zitten twee dubbele zolderramen. Langs de dakrand zijn in de gevel vlechtingen gemetseld.

Linker zijgevel

De linker zijgevel is gepleisterd. Ter hoogte van het voorhuis zit er een klein vierkant venster in de gevel, Ter hoogte van het achterhuis zitten er twee halfronde 3-ruits stalramen en één halfrond 5-ruits stalraam in de gevel.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft ter hoogte van het voorhuis diverse vensters, en ter hoogte van het achterhuis een staand 7-ruits stalraam, twee 4-ruits stalramen en een deel potdekselwerk.

Achtergevel

De achtergevel wordt gevormd door een nieuw opgemetselde bakstenen muur, waarin links en rechts een loopdeur en centraal dubbele deeldeuren onder een latei. Het overstek is aan de linkerzijde doorgetrokken tot op een potdekselwerken lage wand, zodoende een driezijdige schuur vormend.

Dak

Het pand heeft een wolfdak met aan de achterzijde een deels verlengde overstek. De kap is gedekt met riet. Op de nok liggen nokvorsten. De noklijn loopt evenwijdig aan de dijk. Ter hoogte van het voorhuis staat een schoorsteen op de nok.
In het linker dakvlak van het voorhuis stat een kleine dakkapel.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering in samenhang met Maasdijk 77-79.

Maasdijk 85, veerhuis

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JB Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 85
Naam object: Het Oude Veerhuis
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 57

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: veerhuis
Huidige functie: horeca

Bouwjaar: ca. 1900
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 85 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Het pand ligt aan de Maasdijk in de hoek van een T-kruising met de Veerdam, en is het oude café van het dorp.
In de oorspronkelijke voorgevel, die naar de dijk toe is gericht, is de deur dichtgemetseld. De gevel aan de Veerdam bevat nu de entree.

Plattegrond en opbouw

Het pand is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en bestaat uit één bouwlaag. De gevels zijn opgetrokken in bruine bakstenen en gemetseld in kruisverband. De straatgevels zijn voorzien van pleisterwerken plinten.
Onder de dakrand zitten nieuwe zinken mastgoten.

Voorgevel

De voorgevel is tegenwoordig de gevel aan de Veerdam. Deze gevel is symmetrisch ingedeeld. Twee 6-ruits schuifvensters met nieuwe luiken flankeren de paneeldeur met smalle bovenlichten, die in een zeer grove, nieuwe deuromlijsting zijn geplaatst.

Linker zijgevel

De linker zijgevel is gewijzigd van indeling. In de gevel zitten nu drie 6-ruits schuifvensters, waarvan de twee rechts wat langer zijn dan het venster links. De vensters hebben luiken. Op de verdieping zitten eveneens twee 6-ruits schuifvensters. De vensters worden alle ontlast door anderhalf steens strekken.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel heeft een aanbouw.

Achtergevel

De achtergevel is volledig nieuw bedekt met sierpleister en heeft een nieuwe indeling.

Dak

Het pand heeft een gebroken kap die is gedekt met muldenpannen.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de redelijk gaaf bewaard gebleven hoofdvorm.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering op de hoek van de Maasdijk en de Veerdam.
• Cultuurhistorische criteria:
  • het voormalige gebruik als veerhuis.

Maasdijk 89, hooiberg

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JC Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk bij 89
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 481

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: hooiberg
Huidige functie: hooiberg

Bouwjaar: 1851?
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

Kadastrale kaart van Maasdijk 89 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Deze hooiberg is gelegen schuin achter het pand Maasdijk 89.

Plattegrond en opbouw

De hooiberg is een hoog opgebouwde vijfroeden schuurberg. Op een bakstenen onderbouw, de schuur, is de eigenlijke hooiberg geplaatst. De berg is gedeeltelijk gedicht middels verticaal potdekselwerk. De berg wordt afgesloten met een met riet gedekte tentkap op vijfzijdig grondvlak.
De onderbouw van de berg wordt aan twee zijden ingekapseld door een schuur onder een lessenaarsdak van golfplaten.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Cultuurhistorische criteria:
  • de historische waarde en de ligging bij de boerderij.

Maasdijk 95-97, woonhuis met bakkerij

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: 5308 JC Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk 95-97
Naam object: -
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 50

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 4 mei 1993

Oorspronkelijke functie: woonhuis met bakkerij
Huidige functie: dubbel woonhuis

Bouwjaar: 1911 na brand
Architect: -
Bouwstijl: -

Beschrijver: GG/ir. D.B.M. Hermans/drs. M.M. Laverman
Datum beschrijving: 28 januari 1992
Datum foto’s: eind 1991

​Kadastrale kaart van Maasdijk 95-97 in Aalst (2015)

Historie en ligging

Het pand ligt aan de Maasdijk en is opgebouwd na de brand van 1911. Het huidige pand heeft twee huisnummers: nr. 97 was de oorspronkelijke voorzijde en het woonhuis, nr. 95 was de voormalige bakkerij. De oorspronkelijke voorgevel is enigszins rijker uitgevoerd dan de achtergevel.

Plattegrond en opbouw

Het pand is gebouwd op een rechthoekig grondvlak. Het telt één bouwlaag met kelder en zolder. De bakstenen gevels zijn gemetseld in kruisverband. Rondom de gevels loopt een pleisterwerken plint. De voormalige achtergevel en linker zijgevel zijn geheel gepleisterd.

Voorgevel

De voorgevel, huisnummer 95, heeft een asymmetrische indeling van de begane grond; het woonhuis lijkt iets naar rechts verschoven ten opzichte van het midden. Op de begane grond zitten in de gevel een 6-ruits schuifvenster, een deur met bovenlicht, en weer een 6-ruits schuifvenster. De vensters hebben luiken. Deur en ramen worden ontlast door anderhalf streks segmentbogen. De boogvelden zijn gevuld met tegelwerk en baksteen. Op de verdieping zitten twee 4-ruits schuifvensters onder segmentbogen met eveneens een boogveldvulling van baksteen-tegelwerk. In de plint onder in de gevel zit links een enkelruits keldervenster met luik. Voor de deur ligt een gepleisterde trap met twee treden.

Linker zijgevel

De linker zijgevel, van de dijk af gezien de achtergevel, is gepleisterd in blokverband. De gevel heeft in het rechter deel een deur met bovenlicht en een 6-ruits schuifvenster met luik. Naar de deur leidt een hoge trap. In het linker deel van het pand zit een enkelruits raam, een aangebouwd houten klompenhok op stenen, gepleisterde sokkel, met links hiervan een smal venster met luik en onder in de gevel een kelderraam met luik.

Rechter zijgevel

De rechter zijgevel ligt aan de dijk en bevat de entree tot Maasdijk 97. De gevel is asymmetrisch van indeling, met links in de gevel een 6-ruits schuifvenster met luiken, ongeveer halverwege de gevel een deur met bovenlicht en 6-ruits schuifvenster met luiken, en rechts in de gevel een derde 6-ruits schuifvenster met luiken. Onder de dakrand met zinken bakgoot zijn bakstenen klossen uitgemetseld.

Achtergevel

De voormalige achtergevel is in blokverband gepleisterd. Ook hier is de begane grond asymmetrisch in de gevel geplaatst. De oorspronkelijke loopdeur die hier links van het midden in de gevel zat, is weggehaald. De opening is verkleind tot 6-ruits venster. De gevel heeft nu drie 6-ruits schuifvensters met luiken, en op de verdieping twee 4-ruits schuifvensters.

Dak

Het pand heeft een zadeldak met de noklijn evenwijdig aan de dijk. Het dak is gedekt met zeer zorgvuldig, met diagonale en verticale inkervingen, gedecoreerde gesmoorde Muldenpannen. Het dak heeft aan de einden windveren en gesneden makelaars.
In het linker dakvlak is op het rechter deel een nieuwe, brede dakkapel aangebracht. Rechts in het dakvlak zit een dubbele, brede dakkapel met draairamen. Op de scheiding van de gevels loopt een uitgemetseld rookkanaal.

Reden van plaatsing

• Architectuurhistorische criteria:
  • de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, detaillering en materiaalgebruik.
• Stedenbouwkundige criteria:
  • de situering tegenover de oprit naar de dijk en in samenhang met pand Maasdijk 118.

Maasdijk 97, uitwateringssluis

Gemeente: Zaltbommel
Postcode + plaats: Aalst
Straat + huisnummer: Maasdijk bij 97
Naam object: Drielsche Sluis
Kadastrale aanduiding: gemeente Brakel, sectie L, nr. 51, 217 gedeeltelijk (sluiscomplex onder de Maasdijk) en 339

Bescherming: gemeentelijk monument
Datum aanwijzing: 3 april 2018

Oorspronkelijke functie: uitwateringssluis
Huidige functie: uitwateringssluis

Bouwjaar: ca. 1840
Architect: -
Bouwstijl: koker- of duikersluis

Beschrijver: Bureau Lantschap/drs. A.J. Haartsen
Datum beschrijving: 19 januari 2017 / 28 november 2017 / 22 maart 2018
Datum foto’s: 12 december 2014

Bronnen :

• G.J. Arends, Sluizen en stuwen. De ontwikkeling van de sluis- en stuwbouw in Nederland tot 1940 Delft, 1944
• Sil van Doornmalen, Sylvia Dumont, Jan Buylinckx en Peter Schipper, Het Bommelerwaardboek Zwolle/ Zaltbommel, 2008
• P.J. de Jong, De Drielsche Wetering. In Tussen de Voorn en Loevestein, jrg X, 29-09-1974, pp 23-23, 1974
• O. Moorman van Kappen, Jan Korf en O.W.A. baron van Verschuer, Tieler- en Bommelerwaarden, 1327-1977 Grepen uit de geschiedenis van 650 jaar waterstaatszorg in Tielerwaard en Bommelerwaard Tiel/Zaltbommel, 1977

​

Historie en ligging

De Drielsche Sluis is waarschijnlijk aangelegd omstreeks 1840. De Drielsche Sluis is een uitwateringssluis in de Maasdijk, nabij de panden Maasdijk 95-97, in Aalst. Door de sluis stroomde het water van de Drielsche Wetering uit in de rivier de Maas. De Drielsche Wetering is gegraven omstreeks 1320 en waterde het oostelijke en zuidelijke deel van de Bommelerwaard af. Door de aanleg van de Drielsche Wetering konden de laaggelegen komgronden worden ontgonnen.

In de negentiende eeuw is de waterstaatkundige situatie op deze plaats drie keer gewijzigd, waarbij ook de rol van de sluis veranderde:

1. tot 1832: periode van vrije afstroming. De Drielsche Sluis fungeerde als uitwateringssluis en waterkering.
2. 1832 – 1855: periode van molenbemaling. De waterhuishouding werd geregeld door de Drielsche Sluis, de Drielsche Molen en een nieuwe sluis bij de molen.
3. 1855 – 1883: bemaling door stoomgemaal. Daarbij is de bandijk naar het westen verplaatst (Machinedijk). De Drielsche Sluis fungeerde toen als heul en niet meer als waterkering.
4. 1883: stoomgemaal werd buiten gebruik gesteld. Vanaf die tijd tot nu heeft de Drielsche Sluis alleen betekenis voor de waterhuishouding van het, door de in 1855 aangelegde bandijk, binnendijks gelegen gebied.

Plattegrond en opbouw

De Drielsche Sluis is een uitwateringssluis van het type koker- of duikersluis met afsluitmiddelen in de sluis. De sluis bestaat uit twee gemetselde rondbogige, vrij hoge sluiskokers die het water vanuit de Drielsche Wetering door de oude bandijk (nu: Maasdijk) voerden. De beide kokers hebben, voor zover te beoordelen is, tweesteens dikke gewelven in kruisverband met hardstenen sluitstenen. Tussen de beide kokers bevindt zich aan de rivierzijde (westzijde) een driezijdige beëindiging die met baksteen schuin is afgedekt. Deze zal aangebracht zijn om beschadiging door ijsgang te voorkomen. Aan de zuidzijde bevindt zich een schuin geplaatst landhoofd met aan de bovenzijde een afschuining met bakstenen rollaag. Aan de noordzijde ontbreekt een dergelijk schuin landhoofd. De sluisdeuren zijn reeds lang geleden, waarschijnlijk in 1855, verwijderd. De pijlers en lateien, waar de deuren tegen rustten bij hoog water op de rivier, zijn nog aanwezig.

Begrenzing

De begrenzing van de bescherming betreft de dubbelsluis onder de Maasdijk maar ook de begrenzing en belijning van de Drielsche Wetering van net voor de dubbelsluis tot net voorbij de Machinedijk. De uitwateringssluis onder de Machinedijk is van recente datum en valt niet onder de bescherming.

Reden van plaatsing

• Cultuurhistorische criteria:
  • de betekenis als uitmonding van de Drielsche Wetering, één van de twee grote weteringen in de Bommelerwaard die van groot belang waren voor de ontwatering van de bestaande cultuurgrond op de oeverwallen, de ontginning van de komgronden en daarmee voor de agrarische ontwikkeling van de Bommelerwaard;
  • de bijzondere gebruikshistorie in de negentiende eeuw.
• Ensemble- en landschappelijke criteria:
  • de functionele relatie, zowel met waterlopen en kunstwerken in het binnenland gekoppeld aan de Drielsche Wetering, als met de Machinedijk, de kolk en de mogelijk nog aanwezige resten van molen, sluizen en gemaal in of bij de Machinedijk;
  • de geografische relatie met de Bommelsche Wetering en de daarmee verbonden (restanten van) waterstaatkundige objecten, de Vliet en het gemaal in Nederhemert en de mogelijk nog in het dijklichaam aanwezig restanten van de Aalstersluis.