Overname en verbouwing Sint Maartenskerk
De gemeente Zaltbommel werkt aan de toekomst van de Sint-Maartenskerk, de grootste kerk van Zaltbommel. Dit markante rijksmonument krijgt een nieuwe, duurzame en multifunctionele invulling, waarbij het kerkelijk gebruik door de Protestantse Gemeente Zaltbommel (PGZ) behouden blijft. Met de overname van de kerk en een zorgvuldige verbouwing groeit de Sint-Maartenskerk stap voor stap uit tot een ‘Kerk van de Stad’: een plek van en voor alle inwoners van Zaltbommel.
Besluit tot overname
- PGZ is momenteel eigenaar van de Sint-Maartenskerk. Stichting Sint Maarten (SSM) is verantwoordelijk voor de exploitatie en het gebruik van het schip van de kerk, inclusief het grote monumentale orgel.
- Voor de PGZ is het steeds lastiger om de Sint-Maartenskerk te beheren en te (laten) exploiteren.
- Op 3 juli 2025 besloot de gemeenteraad (Deze link gaat naar een externe website) de kerk in eigendom over te nemen van de PGZ.
- We willen de kerk een duurzame en toekomstbestendige multifunctionele invulling geven. De Sint-Maartenskerk groeit op termijn uit naar een ‘Kerk van de Stad’ van en voor iedereen in de gemeente Zaltbommel.
- Eerder namen we de toren van de Sint-Maartenskerk al over. Deze staat op de planning voor restauratie. Er moeten werkzaamheden verricht worden aan het voegwerk en het ankerwerk moet geconserveerd worden. De omgevingsvergunning is verleend. De technische voorbereidingen zijn klaar en we zijn bezig met het aanvragen van subsidies. De rijkssubsidie is toegezegd. De startdatum van de werkzaamheden is afhankelijk van aanvullend vleermuisonderzoek, dat nodig is voor de subsidieaanvraag bij de provincie. Het vleermuisonderzoek kan alleen tussen april en oktober. We gaan dit in 2026 doen.
De Kerk van de Stad: een kerk voor ons allemaal
De Sint-Maartenskerk is een rijksmonument met veel cultuurhistorische waarde. Daarom werken we samen met expertteams en betrekken we actief de PGZ, Stichting Sint Maarten, omwonenden, culturele partners en gebruikers. Al vanaf het begin vroegen we om input van betrokken inwoners. Zo hebben we in 2025 het Dromenboek (Deze link gaat naar een externe website) opgesteld, met een overzicht van wensen en toekomstbeelden die er leven onder de Bommelaren voor een toekomstbestendige en duurzame herontwikkeling van de Sint-Maartenskerk. We nemen deze input mee in de verdere uitwerking.
Aanpak uitvoering
De basis voor de uitwerking is het schetsontwerp (Deze link gaat naar een externe website) dat Van Hoogevest Architecten in 2025 opstelde. We gaan op basis daarvan verder aan de slag met drie dingen:
- Overname: juridische en feitelijke overdracht van het schip van de kerk en locatie Het Anker. Afspraken over gebruik van de kerk door de Protestantse Gemeente Zaltbommel (PGZ).
- Verbouwing: ontwikkeling van een voorlopig en definitief ontwerp, inclusief kostenraming en vergunningen.
- Exploitatie: opzetten van een exploitatieplan voor de korte, middellange en lange termijn.
Inzet van experts
We schakelen experts in voor advies over belangrijke onderdelen van de Sint-Maartenskerk, zoals het orgel, de muurschilderingen, de monumentale aspecten, de 19-eeuwse banken, de klimaatbeheersing en dergelijke. Dat kunnen zowel lokale als landelijke experts zijn, afhankelijk van het onderwerp en hoe ingewikkeld het is.
Fasering en planning
De planning op hoofdlijnen:
| Activiteit | Periode |
|---|---|
| Opstellen projectplan | 4e kwartaal 2025 |
| Overdracht gebouw en afsprakenkader PGZ | 4e kwartaal 2025 - 1e kwartaal 2026 |
| Afspraken exploitatie en beheer | 4e kwartaal 2025 - 1e kwartaal 2026 |
| Aanbesteding architect | 4e kwartaal 2025 - 1e kwartaal 2026 |
| Voorlopig ontwerp | 2e kwartaal 2026 - 3e kwartaal 2026 |
| Definitief ontwerp en bouwbudget | 3e kwartaal 2026 - 4e kwartaal 2026 |
| Start verbouwing | 2027 |
Veelgestelde vragen over de Sint Maartenskerk
Hoe zet PGZ het kerkelijk gebruik door?
PGZ mag gebruik blijven maken van het kerkgebouw met Wolfert Heineman orgel voor kerkelijke activiteiten (erediensten, rouwen en trouwen). Daarnaast blijven er voldoende ruimten in het kerkgebouw beschikbaar voor PGZ.
Wat houdt de verbouwing en herinrichting van de Sint-Maartenskerk in?
De Sint-Maartenskerk wordt bouwkundig en technisch aangepast om het hele jaar door multifunctioneel en kerkelijk gebruik mogelijk te maken. Daarom komen er in de Sint-Maartenskerk: een kerk-/uitvoeringszaal, een ontmoetingsruimte, vier vergaderruimten, een horecagedeelte, toiletgroep, keuken, opslag- en kantoorruimte, een nieuwe entreezone en ondersteunende functies.
Wat betekenen de plannen voor de activiteiten en vrijwilligers van de huidige Stichting Sint Maarten?
Op dit moment onderzoeken we de mogelijkheid om het hele jaar door in de Sint-Maartenskerk te kerken. Daarnaast is het uitgangspunt ook dat de PGZ haar andere activiteiten in de kerk kan voortzetten. Stichting Sint Maarten en haar vrijwilligers blijven actief binnen het kerkgebouw met het organiseren van activiteiten, zoals de openstelling van de kerk, de beklimming van de toren, de Mattheuspassion, de koor- en samenzang, de orgelconcerten en de viering van Sint Maarten. We zoeken naar kansen voor verbreding van de programmering. Daarbij stemmen we af met andere relevante cultuurinstellingen (of aanbieders) om ervoor te zorgen dat het aanbod elkaar aanvult. Doel is om met de uitbreiding van de programmering en (horeca)baten bij evenementen opbrengsten te verbeteren en het negatieve saldo van de exploitatie structureel te beperken.
Wat zijn de plannen voor de lange termijn?
Na de verbouwing komt er een plan voor de termijn tot 2035 en een visie voor de exploitatie vanaf 2035, die nog kan groeien.
Hoe wordt de balans aangebracht tussen kerken en multifunctioneel gebruik? En wie bepaalt de programmering?
De Sint-Maartenskerk wordt bouwkundig en technisch aangepast om het hele jaar door (kerkelijk) gebruik mogelijk te maken. De kerk is van maandag t/m zaterdag beschikbaar voor verhuur; zondagen zijn voor kerkdiensten. De kerk blijft beschikbaar voor huwelijksvoltrekkingen en rouwdiensten. Bij andere monumentale kerken is ook sprake van gecombineerd kerkelijk en ander gebruik, onder andere de Grote Kerk in Wageningen. Onderzocht wordt of er na de verbouwing een rol is voor professionals om een bredere programmering mogelijk te maken en om te kunnen voldoen aan verplichtingen inzake (brand)veiligheid.
Ik heb een goed idee voor de invulling van de Sint-Maartenskerk, waar kan ik met mijn idee terecht?
U kunt uw idee kenbaar maken bij Roland Roijackers, projectleider van de gemeente via rroijackers@zaltbommel.nl. Hij zorgt er vervolgens voor dat beoordeeld wordt of het idee mee te nemen is bij de uitwerking van de plannen.